Bevolking, religie, talen

Bosnië en Herzegovina is een lappendeken van volkeren en religies. Sinds de burgeroorlog van '92-'95 zijn de etnische samenstellingen van sommige gebieden drastisch gewijzigd.
Ongeveer 44% is Moslim ("Bošnijak"), 31% Serviër, 17% Kroaat, en 7% overig (waaronder Albanezen en Turken). Hoewel "Bošnijak" de officiële term is, wordt wereldwijd de term "Moslim" overwegend gebruikt. Tussen de 3 grootste bevolkingsgroepen bestaat in feite weinig verschil. Het Slavische volk dat rond de 9 e eeuw de Balkan op trok, kwam deels onder de invloeden van het voormalige Westelijke Romeinse Rijk terecht (die werden onder die invloeden katholiek), en deels onder invloeden van het Byzantijnse Rijk (Christelijk, Orthodox). De Katholieken zijn de Kroaten, de Christenen Serviërs. Na de 15e eeuw kwamen door de invloed van de Turken ook moslims erbij. Het waren Serviërs en Kroaten die zich tot de islam bekeerden.
Feitelijk zijn de 3 bevolkingsgroepen ooit ontstaan uit een groep. De religie bepaalt de bevolkingsgroep. Het is wel zo dat door eeuwenlange verschillende culturele invloeden de religies, gebruiken en in beperkte mate ook de taal uit elkaar zijn gegroeid. Over het algmeen zijn het geen 'strenge' vormen van de religies, het is wel zo dat sinds de jaren 90 geloof sterker wordt beleden, dit omdat het geloof de etnische identiteit benadrukt.
De talen in Bosnië-Herzegovina hebben verschillende namen: Servisch, Bosnisch en Kroatisch. Het zijn Slavische talen die verwant zijn aan het Sloveens, Macedonisch, Bulgaars, (Wit-)Russisch, Pools, Tsjechisch, Slowaaks en Oekraiens. In de praktijk schelen deze 3 talen zeer weinig van elkaar, en is er absoluut geen taalbarriére. In het oude Joegoslavië was de officiele taal "Servo-Kroatisch". Sinds 1991 is er sprake van een officiele Kroatische, Servische en Bosnische taal. Zeker in Bosnië-Herzegovina worden de talen door elkaar gesproken.
Tussen de talen zit een gering onderscheid in woorden, en nog minder vaak voorkomend zinsbouw en grammatica. De beide talen zijn in feit dialecten van elkaar, en als volgt worden ze officieel onderscheiden:
Het Jekavski is de Kroatische variant. De 3 'sub'varianten zijn vernoemd naar de manieren waarop het vragen voornaamwoord 'wat' wordt vertaald. Dat zijn dus: Het verschil tussen Jekavski en Ekavski zit in het feit dat veel Kroatische woorden waar een letter j of de klank ij (dit zijn 2 lettergrepen) voorkomt in de eerste lettergreep (bij samengestelde woorden kan dat ook de tweede zijn) een Servisch equivalent kennen, maar dan zonder deze letter(s). Dit is een definitie die geen uitzonderingen kent. Enkele voorbeelden:
NederlandsKroatischServisch
RivierRijekaReka/Peкa
MelkMlijekoMleko/Mлeкo
KindDijeteDete/Дeтe
LinksLijevoLevo/Лeвo
DeelDioDeo/Дeo
MooiLijepoLepo/Лeпo
PresidentPredsjednikPredsednik/Пpeдceдник
DuitslandNjemačkaNemačka/Нemaчкa

De versie die door Bosnjaken wordt gesproken kent ook veel Turkse woorden, een overblijfsel uit de Turkse overheersing. Serviërs en Kroaten hebben hun taal meer gezuiverd om zich meer te onderscheiden van de andere talen. Het duidelijkste verschil zit in het schrift: Kroatisch wordt in het latijnse alfabet geschreven, terwijl het Servisch het Cyrillische alfabet gebruikt. Het is een variant van het Russische schrift waaruit enkele letters zijn weggelaten.
Beide alfabetten kennen 30 letters, maar het latijnse alfabet (Abeceda) kent een andere volgorde dan het cyrillische (Azbuka/Aзбyka). Hieronder staan alle letters het het cyrillische equivalent, voor de 'vertaalslag' is ook voor het cyrillische schrift de volgorde aangehouden van het latijnse alfabet:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Kroatisch
(Latijns alfabet)		 A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š T U V Z Ž
a b c č ć d dž đ e f g h i j k l lj m n nj o p r s š t u v z ž
Servisch
(Cyrillisch alfabet)		 А Б Ц Ч Ћ Д Ђ Џ Е Ф Г Х И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Ш Т У В З Ж
а б ц ч ћ д ђ џ е ф г х и ј к л љ м н њ о п р с ш т у в з ж

Zoals op het plaatsnaambord hiernaast (Prnjavor) te zien is, zijn veel opschriften op de weg in Srpska in het Cyrillisch. In de grondwet van Srpska staat ook dat beide alfabetten door elkaar gebruikt worden, en dat beide schriften officieel zijn.
Hier volgt een lijstje van plaatsen in en buiten Bosnië-Herzegovina, met een 'vertaling' in het cyrillische schrift:
Latijns schrift Cyrillisch schrift Plaats ligt in: Opmerking
Sarajevo Capajeвo Federatie Srpsko Sarajevo (Сpпcko Сapajeвo) ligt in Srpska
Mostar Moctap Federatie
Tuzla Tyзлa Federatie
Zenica Зeницa Federatie
Jajce Jajцe Federatie
Dubrovnik Дyбpoвниk Kroatië
Banja Luka Бaњa Лyka Srpska
Doboj Дoбoj Srpska Doboj-jug(zuid) en Doboj-istok(oost) liggen in de Federatie
Trebinje Tpeбињe Srpska
Foča Cpбињe Srpska De Servische naam is "Srbinje"
Beograd Бeoгpaд Servië
Zagreb Зaгpeб Kroatië
Slavonski Brod Cлaвoнckи Бpoд Kroatië
Nikšić Hиkшић Montenegro
In de nabije toekomst zullen in plaatsnamen de voorvoegsels 'Srpska/Srpski/Srpsko' komen te vervallen.

[Print] [Index]